Tasarım · Hazırlayan: Inovair İklimlendirme Teknolojileri · Güncelleme: 6 Ekim 2026
Kısa cevap
- VRF ses seviyesi iç ünite için mahaldeki konforu, dış ünite için komşu yapılara ve çevreye etkiyi belirler; ikisi ayrı hedeflerle değerlendirilir.
- Katalogdaki ses basınç düzeyi belirli bir mesafe ve ölçüm koşulunda verilir; sahadaki değer tavan tipi, oda akustiği, kanal tasarımı ve yansımalara göre değişir.
- Mahal için ses hedefi NR, NC veya RC eğrileriyle seçilir; ASHRAE Handbook—HVAC Applications bu eğriler için mahal tipine göre tasarım aralıkları verir.
- Dış ünitelerdeki gece (düşük ses) modu fan ve kompresör hızını sınırlayarak sesi azaltır, ancak o süre boyunca kullanılabilir kapasite de düşer.
VRF'de ses nereden gelir?
İç ünitede ses büyük ölçüde fan ve hava akışından, kanallı ünitelerde ayrıca menfez ve kanal içindeki hava hızından kaynaklanır. Elektronik genleşme vanası ve akışkan akışı da belirli çalışma anlarında hafif ses üretebilir. Dış ünitede ise kompresör, fan ve titreşim başlıca kaynaklardır. Yanlış kaide veya sabitleme, titreşimin bina yapısına geçmesine ve iç mahallerde uğultu olarak duyulmasına yol açar.
Katalogdaki dB değeri ne anlatır?
Üretici teknik verilerinde iki farklı büyüklük bulunur:
- Ses gücü düzeyi: Kaynağın yaydığı toplam ses enerjisidir; mesafeye ve odaya bağlı değildir. Farklı cihazları karşılaştırmak için daha güvenilir bir göstergedir.
- Ses basınç düzeyi: Belirli bir noktada ölçülen değerdir. Katalogda ünitenin altında veya önünde belirli bir mesafede, genellikle yansımasız (anekoik) odada ölçülür.
Sahadaki ortam katalog ölçüm odasından farklıdır. Sert yüzeyli bir toplantı odasında yansımalar sesi artırır; halı, akustik tavan ve mobilya azaltır. Kanallı ünitelerde menfeze ulaşan ses; kanal uzunluğu, susturucu, plenum kutusu ve menfez hızına bağlıdır. Bu yüzden katalog değeri bir başlangıç noktasıdır, mahaldeki gerçek değer değildir.
Ses hedefi (NR, NC, RC) nasıl seçilir?
Tek bir dB(A) değeri, sesin hangi frekansta yoğunlaştığını göstermez. Uğultu ve vınlama gibi rahatsız edici sesler aynı dB(A) değerinde farklı algılanır. Bu nedenle mahal ses hedefi frekans bantlarına göre tanımlanan eğrilerle belirlenir:
- NR (Noise Rating): Avrupa'da ve Türkiye'deki şartnamelerde yaygın kullanılan eğri ailesi.
- NC (Noise Criteria) ve RC (Room Criteria): ASHRAE Handbook—HVAC Applications'ın "Noise and Vibration Control" bölümünde kullanılan eğriler; RC ayrıca sesin dengeli olup olmadığını değerlendirir.
ASHRAE Handbook bu eğriler için mahal tipine göre önerilen tasarım aralıkları yayımlar. Genel eğilim şudur: otel odası, yatak odası ve özel ofis gibi sessizlik beklenen mahaller için düşük hedefler; açık ofis, mağaza ve restoran gibi arka plan sesinin zaten yüksek olduğu alanlar için daha yüksek hedefler önerilir. Projede hedef değer işverenin şartnamesi, akustik danışman görüşü ve bu kaynaklar birlikte değerlendirilerek yazılır.
| Mahal tipi | Hedef eğilimi | İç ünite seçiminde dikkat |
|---|---|---|
| Otel odası, yatak odası | Düşük | Düşük fan kademesi, gizli kanallı ünitede susturucu ve düşük menfez hızı |
| Özel ofis, toplantı odası | Düşük–orta | Kaset veya kanallı ünitenin mahale göre boyu |
| Açık ofis | Orta | Ünite sayısı ve dağılımı |
| Restoran, mağaza | Orta–yüksek | Hava atışı ve konfor öncelikli |
İç ünite sesini azaltmak için ne yapılır?
- Doğru boy: Mahal için gereğinden büyük ünite seçmek yerine, yükü karşılayan ünitenin orta fan kademesinde çalışacağı seçim yapılır.
- Kanal tasarımı: Kanallı ünitelerde kanal ve menfez hızları düşük tutulur; ünite çıkışına plenum ve gerekirse susturucu konur. Dış statik basınç doğru ayarlanır.
- Askı ve titreşim: Üniteler titreşim yalıtımlı askılarla asılır; asma tavanla temas ettirilmez.
- Ünite konumu: Yatak başı veya masa üstü gibi hassas noktaların hemen üzerine ünite konmaz; kanallı ünite koridor tavanına alınıp mahale kanalla hava verilebilir.
Tip seçimi için iç ünite tipleri rehberine bakabilirsiniz.
Dış ünite sesi ve gece modu nasıl yönetilir?
Dış ünite sesi, mesafe arttıkça azalır; serbest alanda nokta kaynaktan uzaklaştıkça ses basınç düzeyi düşer. Duvarlar ve köşeler ise yansımayla sesi artırır. Dış ünite yeri seçimi bu yüzden ses kontrolünün ilk adımıdır; ayrıntı dış ünite yeri yazısında anlatılmıştır.
Birçok VRF serisinde gece veya düşük ses modu bulunur. Bu mod, belirlenen saatlerde fan ve kompresör hızını sınırlayarak sesi azaltır. Karşılığında o saatlerde dış ünitenin verebileceği kapasite de düşer. Gece de tam yükle çalışması gereken binalarda (otel, hastane) bu durum kapasite hesabında dikkate alınır. Modun hangi kademede ve hangi saatlerde çalışacağı, devreye alma sırasında üreticinin ayarlarıyla belirlenir.
Çevreye yayılan gürültü, Çevresel Gürültü Kontrol Yönetmeliği (Resmî Gazete 30.11.2022, sayı 32029) kapsamında değerlendirilir. Konut alanına yakın, gece çalışan tesislerde bu konu proje aşamasında ele alınmalıdır.
Sahada ses nasıl doğrulanır?
- Devreye alma sonrasında, mahal boş ve normal çalışma koşulundayken ses ölçer ile ölçüm alınır.
- Ölçüm noktaları (oturma yüksekliği, yatak başı vb.) ve fan kademesi kayda geçirilir.
- Hedefin aşıldığı mahallerde önce fan kademesi, statik basınç ve menfez ayarları kontrol edilir; ardından susturucu veya konum değişikliği değerlendirilir.
Restoran ve yeme-içme projelerinde (ör. Zuma Restaurant İstinyePark ve Mado Hukukçular Towers) arka plan sesi yüksek olduğundan konfor ve hava dağıtımı öne çıkar; otel ve konut projelerinde ise ses hedefi seçimde belirleyici olur. Sektöre göre yaklaşımlar için sektörler sayfasına bakabilirsiniz.
